Bài học về các mối quan hệ

0

Trong tình dục, hẹn hò và các mối quan hệ, lời nói và hành động chỉ hữu ích khi chúng sinh ra cảm xúc. Chỉ lời nói và hành động không thôi thực chất không có giá trị gì cả.

Khi ta tương tác với người mà ta thích mà không như mong đợi, ta thường nghĩ rằng đáng lẽ nên nói hoặc làm gì đó khác đi thì mọi chuyện sẽ tốt đẹp hơn. Khi ta bị đá, ta liên tục tìm kiếm trong ký ức những khoảnh khắc, hoặc chỉ là một khoảnh khắc, mà mọi sự đổ vỡ, và rồi ta trách móc bản thân vì những việc ta đã làm hoặc đã không làm để cứu vãn sự việc trong khoảnh khắc đó.

couple-523-2

Nhưng chính vì sự thiếu chắc chắn phải làm điều gì đã phản pháo lại ta. Vì quá tập trung vào việc phải nói gì hoặc phải cư xử thế nào khi bên cạnh một người – dù là mới gặp hay đã bên nhau nhiều năm – ta không thừa nhận rằng thật ra cảm xúc mới là thứ quyết định chất lượng của mối quan hệ.

Các mối quan hệ nên được quan tâm về khía cạnh nhu cầu cảm xúc hơn là hành động vì nhu cầu cảm xúc là yếu tố cơ bản quyết định chuyện gì thực sự xảy ra trong mỗi lần tương tác. Lời nói, hành động và hành vi có thể luân phiên và thay đổi và xung đột, nhưng cũng như các mảng kiến tạo trôi dạt trên một bề mặt nóng bên dưới, chính những nhu cầu cảm xúc tạo nên kết quả. Nếu bạn cảm thấy thiếu chắc chắn và bất an, nó sẽ thể hiện qua lời nói và hành động của bạn và kìm hãm bạn tiến xa hơn. Nếu bạn cảm thấy khó chịu và nhàm chán, bạn sẽ có cách để trốn tránh, mặc kệ người khác nói gì hay làm gì.

Nếu bạn có thể nhận diện những thực trạng cảm xúc ẩn sâu trong những tương tác và mối quan hệ, bạn sẽ thực sự hiểu bạn với người ấy đang ở mức nào, cũng như tại sao bạn có cảm xúc đó với họ.

Nghe qua thì có vẻ rất đơn giản. Nhưng vấn đề là những tiến trình cảm xúc lại khá là khó hiểu. Rất dễ để bạn không ngừng suy nghĩ liệu sẽ nói gì với người ấy, hoặc cân nhắc lý do tại sao người ấy lại làm điều đó vào lúc đó – nhưng bạn không thể nhìn thấy hoặc chạm vào những cảm xúc lèo lái sự tương tác đó và, sau chốt, mối quan hệ giữa bạn với người ấy. Đó là cách hiểu chủ quan về một tình huống, và vì thế để chỉ ra ví dụ cụ thể có thể rất khó khăn, đặc biệt là với những ai không hề nhận thức được nhu cầu của người khác (cũng như của bản thân họ). Bảo họ tìm kiếm một thứ họ còn không biết là có cũng giống như việc bảo Stevie Wonder đọc thực đơn bữa trưa cho bạn.

Quan điểm con người được thúc đẩy chủ yếu nhờ cảm xúc và sử dụng những quyết định có ý thức để chứng minh những quyết định vô thức là bản lề của những tư tưởng tâm lý học tính từ thời của Freud. Đó là nền tảng của cả ngành nghề tiếp thị, bán hàng và quan hệ công chúng. Thật vậy, thần kinh học đã chỉ ra hành động và sự thôi thúc hình thành ở hạch hạnh nhân (cơ quan của những thúc đẩy cảm xúc) và sau đó được thực hiện và thay đổi ở võ não trước (suy nghĩ có lý trí), chú không phải ngược lại.

lady-869-2

Vậy nên trong những tương tác, chúng ta trải qua một phản ứng nội tâm tức thì sau đó mới hình thành quan điểm có ý thức về người khác. Hành vi sau đó của chúng ta đối với họ, hay thậm chí là ta thay đổi cách nhìn về họ như thế nào, đều dựa trên phản ứng cảm xúc đầu tiên. Võ não trước có thể vẽ nên một bức tranh đầy màu sắc về một người trong một tình huống, nhưng phản ứng đầu tiên trong hạch hạnh nhân chính là thứ lựa chọn bảng màu cho bức tranh ấy.

Ví dụ, một người bạn mới gặp và cũng không đến nỗi để ý bạn nhiều khả năng sẽ đưa ra lý do khá ôn hòa và không thích đáng để từ chối bạn, đó cũng là cách giải thích cảm xúc đầu tiên của họ đối với bạn. Vậy điều này có khiến họ trở nên nông cạn và lạnh nhạt?

Không nhất thiết. Phản ứng cảm xúc giữa con người với nhau là sự kết hợp nhiều yếu tố, cả có ý thức lẫn vô thức, mà ta sẽ không bao giò có thể xác định một cách chắc chắn. Không chỉ vậy, mà điều khiến một người có phản ứng tích cực với bạn, có thể khiến một người khác cảm thấy hoàn toàn ngược lại (hoặc thậm chí họ không quan tâm).

Vậy nên thay vì tìm kiếm lời nói hay hành động nào là tốt nhất trong các mối quan hệ, ta nên để ý đến cảm xúc nào cần được gợi ra để mang lại kết quả tốt nhất và liên kết chặt chẽ nhất. Điều quan trọng là cần xác định rõ động lực cảm xúc đằng sau những đánh giá và nhìn nhận của người khác, chứ không đơn thuần chỉ là những đánh giá và nhìn nhận ấy.

Điều này nghe có vẻ khó khăn và phức tạp, nhưng thực chất là ngược lại. Không cần phải hiểu bất kỳ logic nào. Đây chỉ đơn giản là bài luyện tập sự thấu cảm và dùng trực giác để hiểu người khác cảm thấy như thế nào thay vì đang nghĩ gì và phân tích những phản ứng bên ngoài của họ. Đây là việc gỡ bỏ những khúc mắc trong tâm trí bạn, chứ không phải tạo nên những hình mẫu thông tin mới.

lady-845-2

Tôi đã xác định ba nhu cầu cảm xúc chính khi bàn về tình dục, hẹn hò và các mối quan hệ. Ba nhu cầu này hiện hữu ở tất cả mọi người. Ta gặp chúng và không gặp chúng như thế nào sẽ quyết định chất lượng và thời lượng tương tác và mối quan hệ.

Nhu cầu cảm xúc cơ bản trong hẹn hò:

  1. Địa vị. Cảm thấy quan trọng hoặc địa vị cao, cảm thấy bị thách thức.
  2. Liên kết. Cảm thấy được hiểu và trân trọng, những giá trị và trải nghiệm được sẻ chia.
  3. Sự đảm bảo. Cảm thấy an tâm và tin cậy, cảm thấy tín nhiệm.

Ba nhu cầu cảm xúc trên đều phổ biến. Chúng ta ai cũng có chúng và ta bằng lòng trở nên thân mật về tình dục hoặc tình cảm với một người đều dựa trên ba động lực trên và cách ta chọn thứ tự ưu tiên cho chúng. Một số người ưu tiên địa vị và thách thức hơn hẳn sự đảm bảo và niềm tin. Số khác tìm kiếm sự liên kết và trân trọng và không có hứng thú với địa vị.

Trong các mối quan hệ, việc bạn cảm thấy mâu thuẫn hoặc giằng xé với người ấy cũng là chuyện khá bình thường. Bạn có vẻ thích họ, nhưng lại nghĩ liệu có người mà bạn còn thích hơn nhưng chưa được gặp. Có thể bạn rất thích ở riêng với họ, nhưng khi ở bên cạnh bạn bè của bạn, họ lại lạnh nhạt và xa cách và như một con người khác. Trên thực tế, mẫu thuẫn như thế này thường thấy đối với người ta hẹn hò, và được điều khiển bằng những nhu cầu cảm xúc đã hoặc chưa được đáp ứng.

lady-842-1

Ví dụ, bạn đang hẹn hò với một người mà bạn bè của bạn đều thích và cho là đẹp (kích hoạt nhu cầu địa vị), nhưng bạn lại thấy người ấy đôi lúc tự cho mình là trung tâm (kích hoạt nhu cầu về liên kết một cách tiêu cực) và có khi họ còn không đáng tin và hơi ngu xuẩn (kích hoạt nhu cầu về sự đảm bảo một cách tiêu cực). Bạn có chịu đựng hành vi của họ không? Mối quan hệ của hai người vẫn chưa quá sâu sắc, nhưng bạn thích khi hai người cùng nhau giao thiệp với người khác. Bạn nhân nhượng với người đó và luôn cho họ cơ hội thứ hai. Dù sao thì bạn bè của bạn ai cũng nói hai người tuyệt vời ra sao, và bạn bè của bạn đều là người tốt mà phải không?

Hoặc có khi bạn gặp một người có vẻ hơi không ổn định và thất thường, nhưng khi cả hơi ở chung với nhau, bạn cảm nhận thứ tình cảm và liên kết tuyệt vời nhất – chỉ là những khoảnh khắc ấy khá hiếm hoi. Cảm giác bất an sẽ luôn xung đột với cảm giác liên kết và trân trọng mà hai người có với nhau và bạn sẽ rất khó khăn để cân nhắc phải làm gì, thường là phân vân giữa việc cắt đứt tất cả và tiến lên phía trước, hoặc quay lại và thử lai một lần nữa.

Dù ai cũng có những nhu cầu cảm xúc này, mỗi người lại có thứ tự ưu tiên các nhu cầu khác nhau. Một số người rất cần sự đảm bảo. Số khác lại muốn tìm kiếm sự liên kết trước. Ngoài ra, những nhu cầu của chúng ta thường tương tác lẫn nhau. Ví dụ, thiếu sự đảm bảo có thể tạo ra nhận thức về địa vị và thách thức ở một số người.

Nhu cầu cảm xúc cũng có thể bộc lộ qua hình thức lành mạnh lẫn không lành mạnh. Nhu cầu địa vị và tầm quan trọng bình thường và lành mạnh có thể trở thành tính tự cao và thiển cận không lành mạnh. Ta tìm kiếm nửa kia dựa trên ngoại hình, hoặc tiền tài, hoặc danh vọng, hoặc thanh thế, hoặc bạn bè của bạn nghĩ gì về họ. Khi ta đặt nặng những yếu tố này, nhu cầu về địa vị bắt đầu nhiều lên và lấn át nhu cầu về liên kết và sự đảm bảo. Chạy theo những đặc điểm bên ngoài thay vì những nhu cầu cảm xúc thường dẫn đến việc ta cảm thấy cô đơn và trầm cảm.

lady-703

Nhu cầu về mối liên kết và sự trân trọng bình thường, lành mạnh có thể biến đổi thành tính lệ thuộc, cần được chú ý không lành mạnh. Bạn trai/bạn gái bám dai như đỉa, hay người liên tục gọi và nhắn tin, muốn rủ đi hẹn hò cho bằng được. Nhu cầu được chấp nhận và nhu cầu tình cảm mãnh liệt có thể lấn át những nhu cầu lành mạnh về sự đảm bảo và địa vị. Một con người tuyệt vọng sẽ mặc kệ những khuyết điểm và những lần bội tín của người kia, chấp nhận bất kỳ ai chấp nhận họ và rất ít khi chú ý đến họ.

Nhu cầu lành mạnh về sự đảm bảo và ràng buộc có thể trở thành hình thức chiếm hữu, ám ảnh và ghen tỵ không lành mạnh. Nó có thể lấn át những nhu cầu lành mạnh về mối liên kết và tầm quan trọng. Điều này thường thấy trong những cơn ghen tột đỉnh khi một người nghĩ rằng nửa kia của mình có dấu hiệu tán tỉnh người khác, cho dù là dấu hiệu nhỏ nhất. Đó là một cặp đôi chung sống vì lối sống thoải mái của họ phụ thuộc vào thu nhập của nhau.

Mỗi người biểu lộ những múc độ khác nhau trong nhu cầu cảm xúc, và nhu cầu cảm xúc của mỗi người có thể thay đổi theo thời gian. Nhiều người trong độ tuổi 20 tìm kiếm địa vị và thú vui và tiệc tùng. Khi bước sang tuổi 30, có thể họ ưu tiên mối liên kết và sự chấp nhận, và khi đã đến tuổi 40, họ khao khát mãnh liệt sự ràng buộc và đảm bảo. Song song đó, có thể họ sẽ bằng lòng hi sinh một hoặc nhiều nhu cầu để thoải mãn nhu cầu khác khi thứ tự ưu tiên của họ thay đổi.

Vì vậy, việc hiểu nhu cầu của bản thân và thừa nhận nhu cầu nào đang điều khiển động lực của mình là điều rất quan trọng. Có thể có người bước vào một mối quan hệ để có thêm địa vị, nhưng nếu họ thực sự muốn tìm kiếm mối liên kết, họ sẽ cảm thấy thất vọng và giằng xé giữa việc tìm kiếm mối liên kết với người khác hay ở lại mối quan hệ với người cho họ địa vị.

Điều họ suy tính có ý thức không quan trọng nếu nhu cầu cảm xúc lớn nhất của họ là mối liên kết và sự trân trọng. Chỉ là họ không biết điều đó. Lennon có một câu châm biếm nổi tiếng về những gì xảy ra trong đời khi bạn đang có những dự định khác. Bạn có thể nói rằng, “Cảm xúc diễn ra khi ta đang có những dự định khác.”

lady-758

Nhưng việc hiểu nhu cầu cảm xúc cũng quan trọng trên cơ sở tương-tác-qua-tương-tác. Đó là một cách hay để hiểu rằng không phải sự từ chối nào cũng như nhau. Người đáp trả những nỗ lực bắt chuyện của bạn một cách thô lỗ có thể là đang từ chối bạn vì bạn không đáp ứng nhu cầu địa vị của họ. Một nửa kia rất hợp gu với bạn, nhưng họ lại do dự không mở lòng hoặc thân thiết với bạn hơn, có thể xem là bạn không đáp ứng nhu cầu về mối liên kết và sự trân trọng của họ. Một người không thoải mái ở bên bạn và luôn tìm cớ bỏ đi có thể cảm thấy không đáp ứng nhu cầu về sự đảm bảo.

Giờ thì bạn đã hiểu những nhu cầu điều khiển các tương tác và mối quan hệ, bước tiếp theo là nhận diện cách để kích hoạt những nhu cầu đó ở người khác và ở bản thân bạn.

Làm sao để bạn có thể khiến người khác cảm thấy họ được trân trọng? Làm sao để bạn tạo dựng lòng tin? Làm sao để bạn truyền đạt địa vị và tầm quan trọng?

Dịch: Hồng Phương

Lady in red. Tác giả là đứa con gái đời đầu 9x, sinh ra ở đất Sài Gòn ồn ào, hàng ngày vẫn băng qua những con đường khói bụi để mưu sinh, nhan sắc tầm thường, tài năng kém cỏi nên nỗi chỉ bán chữ dạo trong cõi đời này để lật lên những đau thương mà kiếm sống. Chọn cô đơn làm bạn, ân ái cùng sự điên cuồng của tâm hồn để vẽ nên những trái tim bằng máu chính mình trong màn đêm.