The Post: Cuộc chiến của báo chí và sự thật về chiến tranh Việt Nam nơi chính trường Mỹ

0

Đây là bộ phim được đề cử Oscar “Phim xuất sắc” khi nội dung phim khắc họa rõ từng nét về cuộc chiến tranh của giới báo chí Mỹ những năm thập niên 1970 với chính quyền của tổng thống Nixon khi đưa tin về chiến tranh Việt Nam.The-post-2018 (1)

Phim do Steven Spielberg đạo diễn, mở đầu với một cảnh quay tái hiện chiến trường Việt Nam, nơi người Mỹ đang sa lầy vào một cuộc chiến không thực sự mang ý nghĩa. Chuyên gia quân sự Daniel Ellsberg (Matthew Rhys đóng) sau đó trở về từ cuộc chiến, đi cùng Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara (Bruce Greenwood đóng). Trên chuyến bay, McNamara bày tỏ sự thất vọng khi Mỹ bế tắc ở Việt Nam, bất chấp đã gửi thêm hàng trăm ngàn binh sĩ. Tuy nhiên, trước báo giới, ông vẫn thản nhiên tuyên bố mọi chuyện đang tiến triển tốt. Chứng kiến sự hai mặt của chính trị gia, Daniel Ellsberg bắt đầu hoài nghi về những gì anh tin tưởng.The-post-2018 (3)

Lúc này, hai nhân vật chính mới bước vào câu chuyện. Katharine Graham (Meryl Streep) – là chủ báo Washington Post, còn Ben Bradlee (Tom Hanks đóng) là tổng biên tập tài ba, đôi khi lấn át cả Graham. Tiếp quản tờ báo từ chồng và cha, Graham gặp nhiều khó khăn, bị ban biên tập của chính mình coi nhẹ, trong khi tờ Washington Post liên tục bị các báo khác qua mặt trong tin bài. Washington Post khó khăn đến mức chính Graham phải ra quyết định bán tờ báo của mình với hàng chục cuộc hội nghị và bàn tính với những con số. Sau nhiều biến cố, nữ chủ báo có cơ hội thực hiện một loạt bài báo chấn động khi tiếp cận được Daniel Ellsberg – người muốn phanh phui các tài liệu về chiến tranh Việt Nam.The-post-2018 (7)

Dù đậm chất chính luận và kể về sự kiện lịch sử, The Post không hề khô khan, cứng nhắc mà khá dễ tiếp cận. Phim không chỉ trình bày các sự kiện đã diễn ra, mà còn khắc họa tâm lý của những người chủ chốt trong vụ việc, khiến khán giả hiểu tại sao họ ra quyết định. Graham đầy nhiệt huyết, nhưng cũng dè dặt trong việc công bố tài liệu bởi là bạn của bộ trưởng McNamara. Khán giả tự hỏi liệu bà sẽ ứng xử thế nào với bạn mình, nhẹ tay, công bằng hay khôn khéo lợi dụng quan hệ để khai thác nguồn tin.The-post-2018 (2)

Ở nửa sau phim, sự tranh đấu giữa chính phủ và báo chí được phản ánh qua nhiều đoạn hội thoại. Việc công bố tài liệu đem đến sự thật cho dân chúng, nhưng cũng có thể gây ảnh hưởng đến nước Mỹ, nhất là các người lính trên chiến trường. Các hoạt động tiến, thoái của dàn nhân vật được sắp đặt nhịp nhàng, trộn lẫn các vấn đề cá nhân với công việc chung liên quan đến việc công bố tài liệu. The-post-2018 (3)The-post-2018 (4)The-post-2018 (5)

Trên hết, The Post là tác phẩm ca ngợi báo chí và những giá trị sâu rộng của nó. Ngay từ đầu, Graham đã xác định rõ một tờ báo muốn phát triển phải hướng đến chất lượng, tạo ảnh hưởng tích cực đến xã hội như trong chính phần diễn thuyết của bà ở đầu phim. Phim đưa khán giả về một thời đại chỉ có báo giấy. Nơi đó, các phóng viên và biên tập ngồi trong căn phòng đầy khói, tranh luận gay gắt về tin bài và định hướng, để rồi những con chữ của họ đi theo dòng mực in lên báo, truyền tải đến hàng triệu độc giả.The-post-2018 (10)

Tổng thống Nixon không xuất hiện rõ nét trong tác phẩm, nhưng khán giả có thể cảm thấy sức ép mà ông đặt lên Graham cùng tờ Washington Post. Chiến thắng của Graham cuối phim là của tự do báo chí trước chính trị, nêu cao tinh thần độc lập của các cơ quan xuất bản. Tình tiết ở cuối phim liên hệ đến kiệt tác All the President’s Men (1976) – kể về vụ tờ Washington Post phanh phui scandal Watergate, khiến Nixon phải từ chức.

Thông điệp của phim không mới, nhưng vẫn mang tính thời đại ở thời điểm rối ren của chính trường Mỹ, khi Tổng thống Donald Trump giữ thái độ căng thẳng với nhiều tờ báo lớn. Nhìn rộng hơn, Graham và Bradley là những hình mẫu đáng noi theo cho các nhà báo, về trách nhiệm và lòng tận tụy với nghề. The-post-2018 (1)

Meryl Streep tiếp tục có vai diễn ấn tượng trong vai nhân vật chủ báo vừa lịch thiệp, vừa cứng rắn, sẵn sàng đối đầu với các chính trị gia. Katharine Graham là một trong những huyền thoại báo chí Mỹ, nhưng ở giai đoạn này, bà chỉ mới bắt đầu trưởng thành về nghề nghiệp. Những dao động, lo toan của nữ chủ báo được Streep thể hiện tròn trịa từ dáng vẻ ngập ngừng, ánh mắt đến những câu thoại được cân nhắc kỹ lưỡng. Minh tinh kỳ cựu tiếp tục nhận đề cử Oscar lần 21, tự phá kỷ lục về số lần một diễn viên được đề cử Oscar. Trong khi đó, nhân vật Ben Bradlee chỉ như cuộc dạo chơi của Tom Hanks – người đã quá quen thuộc với dạng vai chính kịch. The-post-2018 (9)Tuy nhiên, The Post chưa phải tác phẩm hoàn hảo, cả về kỹ thuật lẫn yếu tố lịch sử. Lựa chọn của Steven Spielberg – ưu tiên những cú máy chuyển động nhanh – khiến tác phẩm hơi phô trương về hình thức. Ở hồi kết, kịch tính được đẩy cao quá mức, nặng tính sắp đặt trong cách thể hiện. Phong cách này rất khác với Spotlight (2015) – tác phẩm kể lại cuộc điều tra của nhà báo về vấn nạn lạm dụng tình dục trẻ em tại các nhà thờ nhưng có lối kể điềm đạm hơn.

Phim cũng gây tranh cãi bởi làm nhẹ vai trò của các nhà báo New York Times – những người cũng góp phần vào sự kiện. Trong vụ rò rỉ tài liệu của Lầu Năm Góc (Pentagon Papers) hồi năm 1971, New York Times là tờ đăng trước, nhưng phải ngưng lại bởi vấn đề pháp lý. Tình tiết này có trong phim, nhưng theo các nhà báo New York Times thì được khắc họa còn sơ sài. Trên chương trình PBS NewsHour, James Goodale – cựu phó chủ tịch tờ báo này – thừa nhận việc hãng phim có thể nhào nặn câu chuyện để phục vụ dụng ý nghệ thuật, nhưng riêng tác phẩm đặc thù này thì nên phản ánh chính xác các sự kiện.

Đặc biệt, cách bộ phim đẩy tờ The Washington Post lên tuyến đầu của cuộc chiến bảo vệ quyền tự do ngôn luận trong vụ Hồ sơ Lầu Năm Góc cũng có thể khiến người yêu lịch sử tiếp tục không hài lòng. Không phải ban biên tập của The Post, mà chính các phóng viên của tờ The New York Times như Neil Sheehan mới là những gương mặt bất chấp sự an nguy của bản thân để nổ phát súng đầu tiên, hỗ trợ Daniel Ellsberg trong cuộc tấn công vào “pháo đài gian trá” của chính phủ Mỹ.

Do đó, tuy người ta có thể ca ngợi The Post trong việc đề cao giá trị nhập thế của báo chí trong giai đoạn nước Mỹ gặp nhiều bất ổn dưới thời Tổng thống Donald Trump, nhưng đây không phải là tác phẩm xuất sắc của dòng lịch sử, nhất là nếu đem so sánh với các phim mang cùng đề tài báo chí như All the President’s Men (1976) hay Spotlight.The-post-2018 (8)

Dẫu khen hay chê kịch bản của The Post, bất cứ khán giả nào cũng phải thừa nhận rằng Tom Hanks và Meryl Streep đã hoàn thành trọn vẹn nhiệm vụ của họ. Nếu như Ben Bradlee của Tom Hanks thuộc dạng “dễ nhập vai” vì tính cách nồng nhiệt, bùng nổ của nhân vật, thì Streep thêm một lần nữa giải thích lý do tại sao bà lại có nhiều đề cử Oscar đến thế trong sự nghiệp.

Cách diễn kìm nén, sâu sắc của Meryl Streep vừa thể hiện sự do dự, bị động bên ngoài của một Katherine Graham rất phụ nữ, lịch thiệp, vừa khắc hoạ niềm tin sắt đá vào giá trị của báo chí và sự chủ động dần chín muồi bên trong người chủ tờ báo được coi là trụ cột tương lai của nền báo chí chính thống Mỹ.

Có lẽ nếu còn sống, bà Katherine Graham hẳn cũng sẽ hài lòng khi chứng kiến Streep thể hiện hình ảnh bản thân trên màn ảnh. Thông qua nhân vật trong phim, người xem vừa có thể cảm nhận tình yêu mà Graham dành cho The Washington Post – di sản của gia đình bà và cũng là đại diện ưu tú cho quyền tự do ngôn luận của hiến pháp Hoa Kỳ, vừa hiểu rõ sự vươn lên không gì ngăn cản nổi của người phụ nữ trong xã hội hiện đại.The-post-2018 (6)

Trong thời buổi nhiễu loạn thông tin với mạng xã hội, với “fake news”, với chủ nghĩa dân tộc và dân tuý tràn lan, công chúng cần nhiều hơn những nhà báo như Ben Bradlee, những chủ báo như Katherine Graham. Bởi chỉ với người sẵn sàng dùng ngòi bút làm vũ khí bảo vệ sự thật như họ, mặt trái của xã hội hay những lời dối trá của người nắm quyền lực mới có thể bị phơi bày.

Tuy không phải là một tác phẩm điện ảnh hoàn hảo, nhưng chắc chắn The Post sẽ góp phần vào việc kêu gọi và khuyến khích cánh nhà báo trở thành những Bradlee mới, những Graham mới, của xã hội hiện đại.

Carmen (viết và tổng hợp)

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ

Lady Macbeth (2017): Đàn bà, tình yêu và sự độc ác

The Post: Cuộc chiến của báo chí và sự thật về chiến tranh Việt Nam nơi chính trường Mỹ

Thoroughbreds: Tội ác của những đứa trẻ

The Skin I Live In: Sự trả thù kỳ lạ

Love, Rosie: Tình yêu tháng năm ấy còn mãi

Lady in red. Tác giả là đứa con gái đời đầu 9x, sinh ra ở đất Sài Gòn ồn ào, hàng ngày vẫn băng qua những con đường khói bụi để mưu sinh, nhan sắc tầm thường, tài năng kém cỏi nên nỗi chỉ bán chữ dạo trong cõi đời này để lật lên những đau thương mà kiếm sống. Chọn cô đơn làm bạn, ân ái cùng sự điên cuồng của tâm hồn để vẽ nên những trái tim bằng máu chính mình trong màn đêm.