Thái nhân cách: Môi trường – Phần 3 (Hết)

0

Dựa trên những gì ông nghiên cứu về những kẻ thái nhân cách khác và những khám phá về bản thân, ông đã tạo ra thuyết “Ghế đẩu ba chân” (Three legged stool).

Vậy yếu tố đó là gì? James có một bộ não giống hệt kẻ thái nhân cách, có lịch sử tổ tiên khá là rùng rợn, trong người ông đã có sự dối trá, bất cẩn, tàn nhẫn và bạo lực, vậy yếu tố khuyết thiếu kia là gì để khiến một người thái nhân cách như ông trở thành một nhà thần kinh học giỏi hàng đầu với một cuộc sống khá là như ý mà không phải là một kẻ sát nhân máu lạnh nào đó?

Yếu tố khuyết thiếu ấy là môi trường. Dựa trên những gì ông nghiên cứu về những kẻ thái nhân cách khác và những khám phá về bản thân, ông đã tạo ra thuyết “Ghế đẩu ba chân” (Three legged stool). Chiếu theo thuyết này thì để trở thành một kẻ thái nhân cách, thì người đó phải có đủ ba yếu tố:

1) Sự hoạt động dưới mức bình thường của vỏ trán hốc mắt, thùy thái dương trước (anterior temporal lobe) bao gồm hạch hạnh nhân.

2) Có nhiều loại gen có khả năng trội cao, quan trọng nhất là gen bạo lực.

3) Bị bạo hành tâm lý, thể xác và tình dục khi còn nhỏ.chuyen-cua-Scarlet

Rất nhiều nghiên cứu trước đó cho thấy sự phụ thuộc cao giữa tuổi thơ bị bạo hành về thể xác, tinh thần và tình dục với các kẻ thái nhân cách đang ngồi tù. Một cuộc thống kê nhỏ với 35 người thái nhân cách trong trại cải tạo giáo dục cho thanh thiếu niên đã báo cáo khoảng 70% trong số họ đã từng bị bạo hành nghiêm trọng xuyên suốt tuổi thơ. Nếu cho rằng trẻ có thể nhớ những sự kiện xảy ra sau ba tuổi thì điều này nhấn mạnh rằng có khả năng những kẻ thái nhân cách trưởng thành bị bạo hành còn trước đó nữa. Như thế thì có đến 90% những kẻ mắc thái nhân cách từng bị bạo hành khi còn nhỏ. Nếu bao gồm những kẻ thái nhân cách bảo vệ người bạo hành mình thì con số này có thể lên 99%. Đó là điều khác biệt giữa những kẻ thái nhân cách giết người và James, một kẻ thái nhân cách nhưng lại là nhà thần kinh học nổi tiếng. Họ bị bạo hành lúc nhỏ, còn ông thì không. Ông lớn lên trong một gia đình thương yêu, ba mẹ hiểu và yêu ông vô điều kiện.

Thái nhân cách rất khó “chữa trị” (hard to fight) và những phương pháp hiện tại chỉ cải thiện được một phần rất nhỏ. Các loại thuốc hiện tại có ảnh hưởng tới hệ thống chất dẫn truyền thần kinh chỉ có thể làm giảm bớt phần nào sự xung động, bạo lực và những phương thức can thiệp từ sớm thông qua các chế độ ăn uống, trầm tư mặc tưởng có thể hạn chế vấn đề hành vi. Tuy nhiên những tổn thương căn nguyên ở thần kinh dẫn tối sự khuyết thiếu thấu cảm và hối hận thì vẫn còn đó. Không có một loại thuốc nhiệm màu nào cả.

Tại Sao Thái Nhân Cách Tồn Tại?

“Chúng ta có cần người thái nhân cách hay không? Đây có thể là câu hỏi dẫn dắt. Chúng ta có cần thánh, hay ngôi sao nhạc rock, hay người chẳng làm điều tốt mà cũng không làm điều xấu? Khoa học thường không hỏi như vậy, cũng như họ chẳng bận tâm hỏi vì sao tiến hóa lại tạo ra và điêu khắc nên những loài sinh vật khác. Mặc dù nó nghe có vẻ có lý nhưng đây là kiểu suy nghĩ ngược có thể có hiệu quả vào lúc nào đó nhưng không dành cho các nhà khoa học. Thay vào đó, họ hỏi những câu như – Điều kiện nào cho phép một số tình trạng xảy ra, một số genee nhất định liên kết với một số tính cách nhất định để tồn tại và sinh sống?

Thái nhân cách tồn tại trong mọi xã hội nhân loại, chiếm khoảng 2% dân số. Điều này cho thấy bằng cách này hay cách khác, nhân loại “mong muốn” có những người thái nhân cách. Nếu không, họ đã bị sự tiến hóa quét sạch từ lâu. Bạn có thể cho rằng sự tổn thương về mặt não bộ và bạo hành tuổi thơ góp phần tạo nên thái nhân cách và đó chỉ là một hậu quả không may mà thôi. Nhưng những hệ quả đó tồn tại xuyên suốt sự tiến hóa – thời đại nào cũng có cha mẹ hành hạ con cái và bỏ rơi chúng, và gene có ảnh hưởng lên thái nhân cách luôn tồn tại trong các điều kiện thực tế, cho nên có lẽ những người nọ và những tính cách có liên quan đến thái nhân cách của họ có thể đóng góp cho tỷ lệ tồn vong.

Về cá nhân, những người thái nhân cách ít khi nào cảm thấy lo lắng. Hóc môn stress cortisol, di chuyển trong toàn bộ cơ thể thúc đẩy các phản ứng hóa học nhằm đối phó với căng thẳng bao gồm thúc đẩy sự chuyển hóa đường, mỡ và chất đạm, hạn chế hệ thống miễn dịch của cơ thể. Những người ít bị căng thẳng, như thái nhân cách, thường hiếm khi nào mắc bệnh vì hệ miễn dịch của họ luôn hoạt động với hiệu quả cao nhất.

Về cá nhân là vậy, còn về mặt xã hội, những người thái nhân cách có thể làm gì đóng góp cho xã hội?

Đã từng có nhiều cuộc tranh cãi về tính bản năng loài người của các nhà khoa học hành vi. Trong khi một số người có vẻ rất nhân từ thánh thiện, thì phần lớn lịch sử loài người đều là những cuộc chiến tranh đẫm máu lặp đi lặp lại với sự ích kỷ, lòng tham và tàn nhẫn. Vì thế cho nên các nhà khoa học thần kinh ủng hộ khái niệm, bản chất loài người cơ bản là ích kỷ, tham lam, và bạo lực, ngay cả khi nhìn bề ngoài họ có vẻ ngọt ngào, thân thiện và hòa đồng.

Trong các cuộc chiến tranh, những người thái nhân cách là những người bạo lực mạnh mẽ. Loài người thích chiến tranh, hay ít nhất, họ quy chụp đó là điều cần thiết. Chúng ta không ngừng giết lẫn nhau dưới danh nghĩa tồn tại kể từ khi tiến hóa. Chối bỏ điều này chỉ tổ vô nghĩa dù cho bạn có suy nghĩ khác về chiến tranh như thế nào. Ủng hộ chiến tranh không khiến một người thành thái nhân cách, con người sẽ làm bất cứ điều gì để bảo vệ bản thân, dù đó là phá luật, giết người nếu họ cần. Đó là hành vi bình thường. Trong xã hội phương Tây không cho đó là điều xấu xa.

Những chiến binh giỏi nhất thường là những người cách ly cảm xúc của mình với hành động. Trong một cuộc chiến, người lính giết kẻ địch theo phương pháp được huấn luyện sẵn, mà không cảm thấy sợ hãi khi phải bóp cò và không cảm thấy sung sướng khi làm điều đó. Một người lính phải biết xác định mục tiêu của mình và hành động với sự vô cảm và không hề có bất cứ thành kiến nào. Trong một xã hội bình thường họ có thể coi những điều này là hành vi của thái nhân cách, tuy nhiên ở trong chiến tranh nó lại rất hữu dụng, nơi mà sự sống và cái chết chỉ khác biệt nhau 50 giây.chuyen-cua-Scarlet

Ngoài ra những người thái nhân cách có tỷ lệ sống sót sau trận chiến cao hơn, ít mắc chứng rối loạn căng thẳng hậu chấn thương tâm lý (PTSD). Những người có thể tách ly cảm xúc của mình thường ít bị chấn thương tâm lý khi giải ngũ và thường có tỷ lệ tự sát thấp.

Tuy nhiên, một vấn đề với việc tuyển mộ người thái nhân cách đi lính là vì quân đội muốn có những người lính hoạt động theo đội, có thể liên kết với đơn vị của anh ta, và chiến đấu không phải chỉ với kẻ địch mà còn chiến đấu cho mình và đồng đội của mình.

Những người thái nhân cách còn có thể là những nhà lãnh đạo tài ba. Một trong những nghiên cứu gần đây ở Caltech tìm thấy những người có gene bạo lực có thể đưa ra những quyết định về mặt tài chính dưới các tình huống nguy hiểm tốt hơn. Khi nhiều người thường đứng hình trong những tình huống căng thẳng thì những nhà lãnh đạo thật sự dám mạo hiểm, như những người thái nhân cách. Khi ở trong địa vị quyền lực họ sẽ vươn ra thị trường mới trong lúc thời điểm còn chưa rõ ràng, hoặc khởi động quân đội, hoặc thôn tính bộ lạc ở núi kề bên. Điều này có thể có hiệu quả với nhóm người mà họ lãnh đạo hoặc có thể không. Nhìn rộng ra, nó có thể có lợi cho cả nền văn minh, thúc đẩy nó tiến về phía trước như thể sự tiến hóa về mặt sinh học bắt nguồn từ đột biến gene mặc dù nhiều sự đột biến gây chết người.

Ngay cả những kẻ được biết là thái nhân cách cũng chẳng gặp trắc trở gì trong việc tìm kiếm bạn tình. Bạn luôn thấy có những người phụ nữ sắp hàng trước cổng nhà tù chờ những kẻ sát nhân đi ra. Kẻ thái nhân cách rất giỏi trong việc biểu hiện tình cảm mến thương với bạn tình của mình, những người muốn bị lừa dối. Rất nhiều người tìm kiếm tình yêu vô điều kiện và sự hiến dâng mà kẻ thái nhân cách có thể giả vờ cho họ được, những thứ mà ở một lúc nào đó, người bình thường sẽ nói “Nghe này em yêu, anh chịu hết nổi mấy trò mèo của em rồi đấy.” Sự quan tâm này giống như liều thuốc phiện đối với phụ nữ, và họ có thể chịu đựng một số đau đớn nhất định để có thể có được nó.

Những người thân trong gia đình, đặc biệt là mẹ và vợ, họ có thể chịu đựng những người thái nhân cách vì họ tin rằng vẫn còn sự đồng cảm đâu đó trong những kẻ đó và nghĩ rằng họ có thể thay đổi anh ta. Dĩ nhiên rằng hắn ta sẽ chẳng bao giờ thay đổi cả. Giống như việc một thằng đàn ông gặp cưới một cô gái ở một buổi tiệc trụy lạc và hai năm sau đó thì lại tá hỏa vì ả ta ngủ với kẻ khác. Ngay cả những người thông minh cũng có thể mắc phải sai lầm này. Ai cũng nghĩ rằng mình có thể điều khiển hành vi và số phận của người khác, “Tôi có một mối quan hệ đặc biệt với anh ta và tôi có thể nhìn thấy những điều tốt đẹp ở ảnh. Tôi biết ảnh là người tốt.” Kẻ thái nhân cách có thể khiến cho bạn cảm thấy mình rất đặc biệt. Hắn quyến rũ bạn, giữ bạn lại, và trong một số trường hợp, bạo hành và sỉ nhục bắt đầu theo sau ba từ, “Anh yêu em”. Sau đó thân nhân sẽ lại ca bài, “Anh ta không thể điều khiển được bản thân. Tôi biết có phần con ở trong người anh ta, nhưng tôi có thể ứng phó được.” Vậy là mẹ và vợ sẽ bảo vệ hắn. Còn lại anh em và những người thân khác thì là ý nghĩa của lòng trung thành, sự đồng cảm với nhóm người của mình. Tóm lại là dù cho người thái nhân cách có tạo kẻ thù nhiều đến đâu đi chăng nữa thì người thân của anh ta vẫn sẽ bảo vệ anh ta.

Vậy thì bạn nên hành xử ra sao khi ở gần kẻ thái nhân cách? Bằng bất cứ giá nào, đừng cho họ biết bạn dễ bị điều khiển. Nếu chỉ là gặp thoáng qua thì đừng cố gắng nói chuyện. Chỉ mỉm cười và tránh ra xa. Tại bất kỳ buổi tiệc nào với khoảng trăm người thì có thể có một kẻ thái nhân cách ở đó và hắn đang tìm kiếm con mồi. Nếu đó là một cuộc nói chuyện tiếp diễn thì coi chừng hắn ta thật kỹ, để ý những hành vi kỳ lạ của hắn. Người thái nhân cách luôn định hướng đi của mình thông qua nhóm bạn bè, văn phòng, luôn luôn tìm kiếm đồng minh. Hắn có thể biết bạn không dễ lừa, nhưng có thể dùng những thông tin nhỏ về bạn để bẫy những người khác. Nó giống như một ván cờ. Hắn sẽ chơi cho cả một nhóm, tìm kiếm một hay hai người dễ lừa để hắn có thể lấy được thứ mà hắn muốn như tiền, tình dục hay quyền lực. Vì thế nên hắn sẽ quan sát cách con mồi giao tiếp và chuẩn bị để đối phó với bạn bè, gia đình hay quản lý văn phòng của đối tượng. Sau đó, hắn sẽ cố gắng tiếp xúc với họ và vô hiệu hóa họ bằng cái vẻ tốt bụng của mình. Có rất nhiều nhân vật thứ hai và thứ ba để lợi dụng, dù chỉ là chút ích. Vậy thì phải làm sao để bảo vệ bản thân? Nói cho những người khác biết rằng hắn ta đang cố gắng lừa bạn. Nhưng phải cẩn thận, đừng làm to chuyện nếu không hắn sẽ trả thù bạn. Và bạn sẽ không biết hắn đã làm điều đó như thế nào.”

Carmen (tổng hợp)

Lady in red. Tác giả là đứa con gái đời đầu 9x, sinh ra ở đất Sài Gòn ồn ào, hàng ngày vẫn băng qua những con đường khói bụi để mưu sinh, nhan sắc tầm thường, tài năng kém cỏi nên nỗi chỉ bán chữ dạo trong cõi đời này để lật lên những đau thương mà kiếm sống. Chọn cô đơn làm bạn, ân ái cùng sự điên cuồng của tâm hồn để vẽ nên những trái tim bằng máu chính mình trong màn đêm.