Thái nhân cách – Phần 1

0

Có nhiều cách giải thích, nhưng nói tóm gọn lại là những người thái nhân cách thường máu lạnh. Họ không có khái niệm về “tốt cho cộng đồng”, không có quan điểm về đạo đức.

Não Bộ Của Kẻ Thái Nhân Cách

James Fallon là nhà thần kinh học nổi tiếng đạt được nhiều giải thưởng cho công trình nghiên cứu của ông tại trường đại học California ở thành phố Irvine. Công ty NeuroReapair do ông thành lập được bầu chọn là công ty kỹ thuật sinh học hàng đầu của năm bởi những người cùng trong ngành nghề và công ty đã có những bước đột phá lớn trong quá trình nghiên cứu tế bào gốc (stem cell).thai-nhan-cach

Khi còn nhỏ, James là một cậu bé ngoan và sùng đạo. Thậm chí James còn được giải “Cậu trai Tin Lành của năm”, tuy nhiên hình ảnh thiên thần đó hoàn toàn vỡ nát khi James bước vào độ tuổi dậy thì và đi lên đại học. James ăn chơi rất dữ, có một dạo ông tham gia một buổi tiệc football với một nhà vật lý học bạn ông. Sau buổi tiệc, hai người rủ nhau ghé qua hội học sinh nam, và ông dụ những sinh viên sai khướt dó lôi hết nội thất trong nhà ra, đổ xăng lên và đốt nó vì ông nghĩ như vậy rất vui.

Ngay cả khi sau này James đã trở thành một nhà nghiên cứu nổi tiếng thì phần bốc đồng, hoang dã trong ông vẫn không thay đổi. Khi vợ ông mang thai và sinh con, James vẫn bù khú với các buổi tiệc tùng ăn chơi. Ông sẵn sàng làm việc tới 11h đêm, rồi đi tiệc và về nhà lúc 5 giờ sáng. Bản thân James thừa nhận mình không cảm thấy có mối liên kết nào với con cái cho đến khi bọn chúng đã lớn đủ để hiểu và trả lời lại như những con người. Lúc ấy, khi có thể hiểu được những đứa trẻ, ông mới tìm thấy niềm vui trong chúng và yêu thương chúng theo cách của riêng ông.

Ngay cả với vợ mình, James nói ông chưa bao giờ cảm nhận được mối liên kết cảm xúc giữa hai người. Ông chưa bao giờ hiểu được bà, và vì thế, bà vẫn luôn thú vị đối với ông, mặc dù giữa họ có rất nhiều điểm chung. Giữa hai người chưa từng có sự thấu cảm, hay ít nhất là đối với ông.

James từng thừa nhận rằng ông sẽ không tham dự đám tang của dì mình, hay đi lễ cùng gia đình, nếu có chỗ nào vui hơn để đi. Thậm chí James còn từng quên mất cháu mình trong khi đã hứa là sẽ chở nó ra nhà hàng ăn cơm với mọi người. Ông từng dắt em mình đi cắm trại qua đêm ở vùng hoang dã, nơi có có hàng trăm động vật săn thịt chực chờ. Trong lúc đốt lửa trại, ông không hề ngại ngần đôi co với em mình rằng vì ông có vợ và con thế nên ông cần phải ở bên trong trại để ở sát đám lửa nhất vì lỡ có con sư tử hay linh cẩu săn thịt nào vồ tới thì em ông sẽ là người chịu trước tiên. Cũng may, cả hai qua đêm an toàn và tiếp tục cuộc thám hiểm dưới sự yêu cầu của ông. Tuy nhiên, James đã giấu tịt đi sự nguy hiểm của hang động mà hai người sắp tới thăm. Ở hang động ấy có ẩn chứa loại virus chết người Marbrug, một họ hàng gần với Ebola có tác hại không thua kém gì với bà con của nó. Cách đó mới vài tuần, đã có du khách chết sau khi viếng thăm hang động. Thế nhưng điều này chẳng làm James chùn bước, ông thậm chí còn kéo theo người thân mình đi thăm nơi nguy hiểm đó chỉ vì James thích và muốn được tham quan hang động.

Em ông, đồng nghiệp trong ngành và cả những người bạn thân nhất của ông đều nhận xét rằng James là kẻ thái nhân cách, lạnh lùng, giả dối, sẵn sàng đưa người khác vào vòng nguy hiểm chỉ vì lợi ích nhỏ nhặt của mình. Mặc dù có nhiều người nói với ông như thế nhưng ông vẫn không tin. Ông là nhà thần kinh học nổi tiếng, nhiều luật sư nổi danh đã phải nhờ cậy ông để biện luận cho thân chủ của họ, ông có gia đình khá là êm ấm, vợ đẹp con ngoan, đứa nào cũng thành công, ông còn thành lập một công ty kỹ thuật sinh học đầy hứa hẹn. Có chỗ nào nhìn James giống như những kẻ cuồng sát đó? Ông vẫn cho những lời nhận xét của bạn bè và đồng nghiệp là những lời nói đùa, chỉ vì họ ganh tỵ với những gì ông đạt được. Ông vẫn giữ vững niềm tin đó, cho đến một ngày ông tình cờ nhìn bản scan não của mình và ông phát hiện ra mình có bộ não của kẻ thái nhân cách. Điều này cộng thêm một số lý do khác thúc đẩy James bước vào hành trình khám phá mặt đen tối của não bộ mình.
Trong phần cận rìa của vỏ não thùy trước (prefrontal cortex) có hai nơi quan trọng đưa ra những quyết định khác nhau. Quyết định dựa theo cảm xúc (quyết định nóng – Hot decision, màu đỏ) – những quyết định bị ảnh hưởng bởi trạng thái cảm xúc và làm chủ bởi cảm xúc điều khiển bởi vỏ trán hốc mắt (orbitalfrontal cortex), và quyết định dựa trên suy nghĩ, nhận thức, kế hoạch và luật lệ, ví dụ như khi nào bạn nên mua cổ phiếu và khi nào không (quyết định lạnh – Cold decision, màu xanh) chịu trách nhiệm bởi não trán trước bên.2

Trước độ tuổi dậy thì thì phần vỏ trán hốc mắt (quyết định nóng) trưởng thành nhanh hơn và hoạt động nhiều hơn so với phần não trán trước bên (quyết định lạnh). Nhưng khi bước vào độ tuổi dậy thì phần não trán trước bên bắt đầu trưởng thành và có sự chuyển đổi trong hoạt động ở cận rìa thùy não trước. Phần não trán trước bên bắt đầu trưởng thành và hoạt động nhiều hơn (Quyết định nóng -> quyết định lạnh, suy nghĩ từ việc dựa trên cảm xúc dần chuyển thành suy nghĩ dựa trên lý trí). Sự chuyển đổi này cân bằng suy nghĩ dựa trên cảm xúc và suy nghĩ lý trí của một người. Suy nghĩ càng trở nên trưởng thành và logic hơn ở cuối độ tuổi thanh thiếu niên. Vào khoảng năm hai mươi lăm tuổi, cho chênh lệch khoảng vài năm, thì sự cân bằng giữa cảm xúc và lý trí này mới trưởng thành.

Tuy nhiên, đối với những người thái nhân cách, như James, vào độ tuổi thanh niên khi sự chuyển đổi hướng dần lên trên này xảy ra (như hình bên dưới – phần đậm là phần hoạt động nhiều hơn, bắt đầu vào độ tuổi thiếu niên thì sự hoạt động này chuyển dần lên trên và cân bằng ở hai nơi) thì đồng thời phần cảm xúc, tức vỏ trán hốc mắt ngừng hoạt động cho đến suốt cuộc đời còn lại của họ. Điều này đồng nghĩa với việc rằng họ có thể suy nghĩ rất lý trí, lạnh lùng, nhưng không lại không thể cảm nhận được cảm xúc của người khác và gặp khó khăn trong các mối quan hệ cá nhân, các giá trị đạo đức.

Hình chụp Pet Scan của James cũng cho thấy sự hoạt động bất thường của vùng cận rìa thùy não trước với phần bên lưng thùy não trước hoạt động (sáng) nhiều hơn so với phần bên dưới, tức, hốc mắt thùy não trước.

Dưới dây là hình chụp PET Scan của kẻ thái nhân cách. So sánh cả hai hình có thể thấy cả hai gần như giống hệt nhau.1

Cả hai hình đều cho thấy sự hoạt động dưới mức bình thường của hốc mắt não thùy trước, và sự hoạt động mạnh của phần bên lưng thùy não trước chịu trách nhiệm cho những quyết định lạnh, không cảm xúc.

Thường thì thái nhân cách thể hiện rất rõ ở độ tuổi dậy thì, tuy nhiên đôi lúc ngay ở trẻ con 3, 4 tuổi cũng thấy được thái nhân cách ở chúng. Có lẽ bởi vì hệ thống bụng não (ventral system), bao gồm vỏ hốc mắt (orbital cortex) và hạch hạnh nhân (amygdala), chịu trách nhiệm cho sự sợ hãi trưởng thành sớm so với lưng não (dorsal system), cho nên nếu có sự khuyết thiếu hoạt động ở hai bộ phận này xảy ra thì những xu hướng liên quan đến thái nhân cách sẽ hiện ra sớm hơn. Đó là lý do vì sao những kẻ thái nhân cách rất lạnh lùng và chẳng hề sợ hãi gì vì hạch hạnh nhân của chúng không hề hoạt động, hoặc hoạt động quá ít. Mặc dù rất khó để có thể chỉ rõ những hành vi nào là thái nhân cách ở trẻ nhỏ nhưng ba mẹ và các nhà tâm lý học lâm sàng nói họ có thể thấy được. Đứa trẻ ấy sẽ nhìn thẳng vào bạn, hoặc đi ngang qua bạn, hành xử cứ như bạn không ở nơi đó, những đứa trẻ ấy biểu hiện nỗi sợ rất ít và khá là dũng cảm. Và chúng sẽ bắt đầu lừa bạn, điều khiển bạn từ sớm.

Có nhiều cách giải thích, nhưng nói tóm gọn lại là những người thái nhân cách thường máu lạnh. Họ không có khái niệm về “tốt cho cộng đồng”, không có quan điểm về đạo đức. Những người thái nhân cách khá là nguy hiểm, họ có thể nói dối không đổi sắc mặt, thản nhiên giết người, và coi đó là chuyện bình thường, đưa người khác vào vòng nguy hiểm để trục lợi cho bản thân mình, hoặc làm thế chỉ vì họ thích. Nhiều kẻ sát nhân hàng loạt nổi tiếng là thái nhân cách như John Gacy, giết và chôn xác hàng chục cậu bé trai quanh nhà, hay Ted Bundy, cưỡng bức và giết chết hơn mấy chục cô gái.

Quay về chủ đề này, tác giả cuốn sách, James Fallon, cũng đã có một buổi nói chuyện ở TED với chủ đề “Exploring the mind of a killer” – Khám phá bộ não của kẻ giết người.

(Còn tiếp)

Carmen (Tổng hợp)

Lady in red. Tác giả là đứa con gái đời đầu 9x, sinh ra ở đất Sài Gòn ồn ào, hàng ngày vẫn băng qua những con đường khói bụi để mưu sinh, nhan sắc tầm thường, tài năng kém cỏi nên nỗi chỉ bán chữ dạo trong cõi đời này để lật lên những đau thương mà kiếm sống. Chọn cô đơn làm bạn, ân ái cùng sự điên cuồng của tâm hồn để vẽ nên những trái tim bằng máu chính mình trong màn đêm.