Các kiểu chế tác đá quý làm trang sức – Phần 1

0

Chế tác đá trang sức cũng được gọi là mài ngọc, là quá trình theo đó một viên đá thô sẽ được cắt mài, đánh bóng thành một viên đá trang sức. Quá trình này làm cho viên đá sẽ có một hình dạng nhất định làm nổi bật sự lấp lánh và màu sắc của nó cũng như cho phép nó có thể dễ dàng đặt vào một món đồ trang sức.gems-da-quy

Trong bài này sẽ mang tới cho bạn những thông tin cơ bản về việc chế tạo một viên đá quý hay bán quý. Không giống như kim cương, đá quý hoặc đá bán quý có màu sắc thường có tính chất quang học không cố định do vậy không có một công thức cố định về việc cắt màu cho từng loại đá. Chính vì vậy mà việc lựa chọn một hình khối cụ thể cho từng viên đá để sau khi chế tác nó trở nên hoàn hảo phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó yếu tố chủ quan của người thợ chế tác là quan trọng nhất. Tuy vậy bất kỳ người thợ nào cũng muốn chế tác viên đá sao cho: thể hiện tối đa vẻ đẹp màu sắc đặc trưng của viên đá, thấy được phần lớn thể tích, trọng lượng viên đá khi nhìn từ phía trên xuống.

Có hai cách để gia công cắt mài đá, một là viên đá được hoàn thiện với nhiều mặt phẳng được đánh bóng và một cách khác là viên đá được hoàn thiện mà không có mặt phẳng nào. Gần đây cũng xuất hiện một trường phái sử dụng những viên đá hoàn toàn không cắt gọt, giữ lại toàn bộ hình dạng tự nhiên của nó chỉ cần đánh bóng.

Việc cắt mài một viên đá cũng phụ thuộc rất nhiều vào hình dạng tự nhiên ban đầu của nó. Đối với những viên đá thô có màu sắc hoàn hảo và xinh đẹp, cắt mài theo hình bầu dục thường là lựa chọn số một bởi nó tối đa hoá được vẻ đẹp và trọng lượng của viên đá.

Đối với những viên đá thô chưa đạt tới sự hoàn hảo thì việc xem xết lựa chọn chế tác thao hình khối nào còn phụ thuộc vào độ lớn, vị trí các vết khiếm khuyết…

Dưới đây là các hình khối cơ bản được những người thợ chế tác sử dụng.

Cắt mài theo hình khối trái lê (Pear Cut) 

  • Số lượng các mặt phẳng được cắt cho kiểu chế tác này là 71.  Đây là một kiểu chế tác lai ghép, kết hợp giữa kiểu oval và marquise, nó có hình dáng giống như một giọt nước lấp lánh.
  • Một viên đá chế tác kiểu này được đánh giá là đẹp khi các mặt cắt xếp thành hàng giống như các đai vòng. Có thể còn phải tuỳ thuộc vào tính chất quang học của mỗi loại đá, nhưng tỷ lệ hợp lý cho hai chiều dài và rộng thường là 1,5:1 đó là tỷ lệ hoàn hảo cho một viên đá tuyệt đẹp.
  • Khi nạm vào nhẫn đeo tay, nó làm cho bàn tay có cảm giác thon và dài hơn, kiểu cắt viên đá này cũng phù hợp khi sử dụng cho dây chuyền và bông tai.Pear Cut
  • Màu sắc của viên đá cũng tạo nên hiệu ứng đáng kể khi sử dụng hình khối chế tác này.
  • Một thông tin khác, viên kim cương được chế tác lớn nhất thế giới Cullinan (được gắn trên cây vương trượng của Hoàng Gia Vương Quốc Anh) được chế tác cắt theo kiểu Pear.
  • Cũng có người gọi kiểu chế tác này là hình chiếc lá, giọt nước nhưng theo chúng tôi hình trái lê là chính xác hơn.

Cắt mài theo hình khối tám cạnh (Octagon Cut)

  • Số lượng mặt cắt hợp lý cho kiểu chế tác này là 53. Đây là một dạng của mài cắt theo bậc nhưng có 4 góc được cắt vát bằng nhau khiến cho hình chữ nhật trở thành hình tám cạnh. Các mặt phẳng mài cắt được chạy song song với chu vi của viên đá. Kiểu chế tác này được phân biệt với kiểu Emerald ở điểm duy nhất là khoảng cách các bậc ở phần chóp nho ra của viên đá không hoàn toàn phải bằng nhau.
  • Với kiểu chế tác này màu sắc của viên đá đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá vẻ đẹp của viên đá. Xu hướng lột tả toàn bộ màu sắc của viên đá được thể hiện rõ nhất trong kiểu chế tác này.

Cắt mài theo hình khối Emerald (Emerald Cut)

  • Kiểu chế tác này đặc biệt phù hợp với loại đá Emerald (Ngọc lục bảo). Số lượng mặt cắt hợp lý cho kiểu chế tác này là 50. Thoạt đầu nhìn kiểu chế tác này chúng ta thấy chúng tương đối giống với kiểu chế tác hình vuông (hoặc hình chữ nhật) nếu nhìn từ trên xuống với các góc được làm vát. Đây có thể là một kiểu chế tác tuyệt đẹp với các mặt phẳng được sắp xếp là các bước giảm cấp cho phần chóp nho ra của viên đá. Chính điều này làm viên đá lấp lánh với mọi góc nhìn. Đây cũng là một kỹ thuật chế tác kiểu “Step cut“ tức là làm giảm kích thước viên đá theo từng bậc với bốn mặt có xu hướng thuôn dài. Mỗi bước giảm của viên đá luôn đồng tâm, có đủ chiều rộng với tỷ lệ tương tự như bậc thang. Kiểu chế tác này phân biệt với kiểu chế tác tám cạnh (octagon) ở điểm các bước giảm luôn có kích thước bằng nhay ở phần chóp của viên đá. Những mặt phẳng ở các cạnh chéo của  viên đá nếu nhìn theo hình chiếu bằng sẽ tạo ra hiệu ứng như có rất nhiều hình dạng khác nhau. Thông thường tỷ lệ chiều dài và chiều rộng của viên đá chế tác theo kiểu này là 1:5:1 đến 1:75:1.Emerald
  • Như kiểu chế tác Octagon màu sắc của viên đá đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo nên vẻ đẹp cho viên đá sau khi chế tác.
  • Chế tác Emerald được phát triển đặc biệt cho ngọc lục bảo để giảm thiểu ảnh hưởng của áp lực tác dụng lên viên đá trong quá trình chế tác và bảo vệ viên đá cho khỏi sứt mẻ vì đá Emerald khá mềm. Tuy nhiên, ngày nay với kỹ thuật chế tác hiện đại đã giảm thiểu điều này và nó được sử dụng cho rất nhiều các loại đá khác nhau.

Cắt mài theo hình khối bầu dục (Marquise Cut)

  • Số lượng mặt cắt phù hợp cho kiểu chế tác này là 57. Kiểu chế tác này có tên gọi tiếng anh Marquise hay Navette trông giống như quả bóng bầu dục nếu nhìn từ trên xuống và nó trông có vẻ dài hơn so với kiểu chế tác Oval. Tỷ lệ giữa chiều dài và chiều rộng thường là 2:1 . Điều quan trọng là làm sao để viên đá sau khi chế tác không quá mỏng khiến cho ánh sáng có thể đi xuyên qua phía sau viên đá khiến cho viên đá mất đi khả năng phản xạ ánh sáng. Tuy nhiên điều này hoàn toàn có thể chấp nhận được với các loại đá sẫm màu, và tỷ lệ trên có thể thay đổi với từng loại đá.Marquise cut
  • Kiểu chế tác này luôn tạo cho viên đá có màu sắc và sáng sáng rực rỡ. Nó rất phù hợp cho các đồ trang sức kiểu solitaire (loại trang sức chỉ nạm một hạt duy nhất) hoặc được bổ xung thêm các viên đá khác nhỏ hơn.
  • Một điều khá thú vị là kiểu chế tác này được lấy cảm hứng từ nụ cười quyễn rũ của Công Tước Madame de Pompadour một người tình nổi tiếng của vua Louis XV.

Cắt mài theo hình khối đệm cổ (Antique Cushion Cut)

  • Từ Antique được bắt nguồn từ tiếng Latin “Antquis“ có nghĩa là cổ điển (classic) do đó kiểu chế tác này có thể hiểu một cách tương đối là chiếc đệm cổ điển. Số lượng mặt cắt hợp lý cho kiểu chế tác này là 64.
  • Một số tài liệu nước ngoài còn gọi kiểu chế tác này là “The Old Miner” hoặc “Old European” . Mới nhìn qua viên đá chế tác theo kiểu này, bạn có thể liên tưởng tới những chiếc đệm ghế sofa thời kỳ cuối thế kỷ 19 ở Châu Âu.
  • Kiểu chế tác này dễ dàng được nhận ra với các vết cắt mài sâu và rộng. Chúng tối đa hoá được sự phản xạ ánh sáng của viên đá.Antique Cushion

Cắt mài theo hình khối Công chúa (Princess Cuts)

  • Số lượng mặt cắt hợp lý cho kiểu chế tác này là 76. Về mặt kỹ thuật, kiểu chế này là một biến thể của kiểu chế tác Brilliant với số lượng mặt phản xạ anh sáng nhiều hơn. Độ sâu của viên đá có kiểu chế tác này thông thường ở mức độ từ 70-78%, với hình dạng sắc nét và các góc không mài. Các vòng mặt kiểu Brilliant được định hướng vuông góc với phần chóp nhô ra. Đây là kiểu chế tác tương đối đổi mới và thường được nạm trên các nhẫn đính hôn theo phong cách solitaire (Loại trang sức chỉ đính 1 hạt duy nhất).
  • Với một chiếc nhẫn được nạm hạt đá với kiểu chế tác này, nó tôn lên vẻ đẹp của đôi bàn tay với các ngón tưởng như thuôn và dài hơn. Thậm chí ở một số món trang sức viên đá chế tác theo kiểu này thường được đặt ở giữa và tô điểm thêm mỗi bên một viên chế tác kiểu tam giác.
  • Với hình khối này việc chế tác viên đá từ thô đến hoàn thiện sẽ giảm đi đáng kể trọng lượng của nó ơi hình khối và các mặt hoàn thiện của nó. Tuy nhiên bù lại thì hiệu quả phản xạ ánh sáng của viên đá được đẩy lên tối đa.Princess Cuts
  • Những hiệu quả về ánh sáng sự phản xạ ánh sáng, độ rực rỡ của kiểu chế tác này không phải hoàn toàn giới hạn trên kim cương mà nó cũng làm cho hầu hết các loại đá quý khác trở nên long lanh và quyễn rũ hơn nhiều lần.
  • Bởi vì số lượng các mặt cắt nhiều hơn nên viên đá thường trở nên lấp lánh và rực rỡ rất nhiều so với các kiểu chế tác khác.
  • Kiểu chế tác này rất hiệu quả với các loại đá có màu sáng và trong. Cùng với kiểu Antique Cushion chúng tối đa hoá được mức độ phản xạ ánh sáng của viên đá.
  • Chế tác kiểu Barion là tiền thân của Princess Cuts và được phát minh khoảng hơn 30 năm trước đây bởi Basil Watermeyer ở Johannesburg. Với sự hết hạn của các bằng phát minh sáng chế độc quyền trong khoảng hơn 10 năm qua về kiểu chế tác Barion, điều này đã đẫn đến có rất nhiều viên đá được chế tác theo phong cách này và gọi chung là Princess Cuts.

Cắt mài theo hình khối trái tim (Heart Shape)

  • Số lượng mặt cắt hợp lý cho kiểu chế tác này là 59. Thực chất hình trái tim chính là hình quả lê với một mặt lõm ở phía đầu viên đá. Tỷ lệ thông thường giữa chiều dài và chiều rộng của viên đá chế tác theo kiểu này nằm trong khoảng 1-1, 1:1 lớn nhất cũng là 1,2:1.
  • Trái tim không cần phải giải thích nhiều đó là biểu tượng của tình yêu vĩnh cửu.
  • Hầu hết các viên đá được chế tác theo hình trái tim đều ở dạng gần tròn.Heart Shape

Cắt mài theo hình khối Briolette (Briolette cut)

  • Xuất phát từ một từ tiếng Pháp “Brilliant”, Brilliant có nghĩa là rực rỡ, Sparking – Lấp lánh và “Brignolette” quả mận khô nhỏ.
  • Hình khối Briolette là một hình quả lê được bao phủ với các mặt mài và phần kết thúc là một điểm nhọn nó có thể trông giống như một giọt nước với số lượng các mặt cắt hợp lý cho kiểu chế tác này là 84.
  • Số lượng mặt mài tăng lên khiến cho viên đá sẽ có vẻ đẹp rực rỡ hơn,. Hãy nhìn hình dạng của các kiểu chế tác này, đó là một hình khối thuộc loại khó chế tác nhất, nó đòi hỏi một sự hoàn hảo đồng nhất từ trên xuống dưới.Briolette
  • Kiểu chế tác này được phát triển từ kiểu chế tác Rose, được biết đến từ thế kỷ 14 hoặc sớm hơn. Không có thông tin nào chắc chắn về thời điểm ra đời của kiểu chế tác này. Có một số người tin rằng ở Ấn Độ vào thế kỷ 12 có những viên kim cương chế tác theo kiểu này. Rất hiếm kim cương được chế tác theo kiểu này, chủ yếu kiểu chế tác này được áp dụng cho đá màu.
  • Đá quý chế tác kiểu Briolette được tìm thấy trong đồ trang sức từ thời đại Victoria, Edwaedian và Art Deco. Ngày nay chế tác Briolette rất phổ biến trong những đồ trang sức thời trang. Chúng được gắn trong bông tai dây chuyền và mặt dây chuyền.

Cắt mài theo hình khối Cabochon (Cabochon Cut)

  • Từ Cabochon có nguồn gốc từ tiếng Pháp cổ “Caboche” có nghĩa là người đứng đầu. Một viên đá chế tác Cabochon có nghĩa là được đánh bóng với mặt đáy bằng hoặc hơi cong và phía trên cong tròn hình chỏm cầu hoặc mái vòm. Theo phong cách truyền thông Cabochon thường có hình Oval nếu nhìn từ trên xuống.
  • Với các biến thể của các phong cách thời trang hiện đại các Cabochon ngày nay còn có thể có hình tam giác hoặc chữ nhật.
  • Cabochon thường viết tắt là Cabs là hình thức lâu đời và phổ biến nhất trong chế tác đá quý. Thực tế, chế tác kiểu này chỉ gồm bước định hình và đánh bóng không bao gồm khâu mài cắt. Trong thời kỳ cổ đại đây gần như là lựa chọn duy nhất bởi sự hiểu biết hạn chế về cấu trúc tinh thể của các loại đá.Cabochon
  • Đá mài kiểu Cabochon được sử dụng làm đồ trang sức, thường chạm khắc lồi lõm, và cũng được sử dụng trong việc mài dũa các viên đá chữa bệnh. Ngày nay chế tác Cabochon được áp dụng cho các loại đá có độ trong suốt hạn chế (Turquoise, jade, agate…) hoặc là các viên đá xấu có nhều bao thể vùi (Sapphire mờ đục, ruby hay ngọc lục bảo) hoặc loại đá có bè mặt cong sẽ làm nổi bật đặc điểm đặc biệt như màu ánh kím, hiệu ứng mắt mèo, hoặc hiệu ứng ngôi sao…
  • Kiểu mài cắt này có số lượng mặt cắt lên tới 1.000 một con số đáng kinh ngạc. Kiểu chế tác này được giới thiệu bởi Rogerio Graca vào năm 1999 và nó được đặt tên là Milennium như một biểu tượng về sực độc đáo và thử thách trước thềm thiên niên kỷ mới. Đôi khi kiểu chế tác này bị nhầm lẫn với kiểu Concave (mài lòng chảo) nhưng cũng dễ nhận ra bởi các mặt cắt của chúng.
  • Thời gian để chế tác một viên đá kiểu này thông thường gấp khoảng 18 lần so với chế tác kiểu khác. Có 624 mặt trền phần chóp và 376 mặt trên phần đỉnh bằng của viên đá, trong đó mỗi mặt cần phải được xử lý từ 1 – 4 lần trong quá trình mài và đánh bóng.

Carmen (tổng hợp)

Lady in red. Tác giả là đứa con gái đời đầu 9x, sinh ra ở đất Sài Gòn ồn ào, hàng ngày vẫn băng qua những con đường khói bụi để mưu sinh, nhan sắc tầm thường, tài năng kém cỏi nên nỗi chỉ bán chữ dạo trong cõi đời này để lật lên những đau thương mà kiếm sống. Chọn cô đơn làm bạn, ân ái cùng sự điên cuồng của tâm hồn để vẽ nên những trái tim bằng máu chính mình trong màn đêm.