Chủ nghĩa khắc kỷ (Stoicism) và cách thực hành trong cuộc sống hàng ngày

0

Chủ nghĩa khắc kỷ là một nhánh triết học về đạo đức con người, thứ được tạo ra bằng logic và cách mà con người nhìn nhận bản chất thế giới.maxresdefault 1024x576 - Chủ nghĩa khắc kỷ (Stoicism) và cách thực hành trong cuộc sống hàng ngày - tham-khao, quan-tri-cuoc-song

Chủ nghĩa khắc kỷ (hay chủ nghĩa stoic/stoa, tiếng Hy Lạp: Στωικισμός, tiếng Latinh: Stoicismus) là một trường phái triết học Hy Lạp cổ đại do Zeno thành Citium sáng lập ra tại Athens vào đầu thế kỷ thứ 3 Trước Công Nguyên.

Chủ nghĩa khắc kỷ cho rằng vì con người là một sinh vật thuộc về xã hội, nên con đường đi tới eudaimonia (hạnh phúc) của chúng ta sẽ được tìm ra thông qua việc chấp nhận việc mọi thứ đang diễn ra, không cho phép bản thân bị kiểm soát bởi những khao khát được thỏa mãn hoặc sợ hãi trước những đớn đau, thông qua việc sử dụng trí óc của mình để hiểu thế giới này và làm những phần việc mình cần làm để đóng góp cho kế hoạch mà tự nhiên đã vạch ra sẵn, và thông qua việc cùng làm việc, đối xử với những người khác một cách công bằng, bất thiên vị.

Những con người Stoic được biết đến nhiều nhất qua những lời răn dạy rằng “đức hạnh là điều tốt đẹp duy nhất” đối với con người, và rằng những thứ xung quanh ta, ví dụ như sức khỏe, tiền bạc và niềm vui, về bản chất không xấu cũng chẳng tốt (adiaphora), nhưng chúng có giá trị là “điều quan trọng để đức hạnh hành động”. Bên cạnh đạo đức Aristoteles, những nguyên tắc của khắc kỷ cũng đã tạo nên trong những cách tiếp cận nền tảng có giá trị lớn lao tạo nên luân lý luận đức hạnh của phương Tây.

Con người khắc kỷ còn cho rằng những cảm xúc nhất định của chúng ta bị tổn thương là do sai lầm trong việc phán xét các vấn đề, và họ tin rằng con người nên hướng tới việc duy trì ý chí (gọi là prohairesis) sao cho “hòa hợp với tự nhiên”. Chính lý do này, những người theo chủ nghĩa khắc kỷ tin rằng dấu hiệu rõ ràng nhất về triết lý của mỗi cá nhân sẽ được bộc lộ, không phải thông qua lời họ nói, mà thông qua cách họ cư xử.

Để có một cuộc sống tốt đẹp, con người phải hiểu được những quy tắc của trật tự tự nhiên bởi lẽ chủ nghĩa khắc kỷ tin rằng tự nhiên chính là gốc rễ của mọi điều.

Nhiều con người khắc kỷ, như Seneca và Epictetus, nhấn mạnh rằng, bởi “có đức hạnh là đã đủ hạnh phúc”, nên một nhà hiền triết sẽ trở nên vô cùng kiên cường về mặt cảm xúc trước những bất hạnh. Niềm tin này có ý nghĩa tương tự với cụm từ “bình tĩnh khắc kỷ”, dù vậy thì cụm từ này không bao hàm quan điểm đạo đức cơ bản của khắc kỷ cho rằng chỉ có một nhà hiền triết mới thực sự được tự do, và tất cả các suy đồi đạo đức đều xấu xa như nhau.

Từ khi hình thành, các học thuyết khắc kỷ đã dần trở nên rất phổ biến trong xã hội Hy Lạp và La Mã cho đến thế kỷ thứ 3 Công Nguyên, một trong số những người nổi tiếng nhất theo trường phái này vào lúc đó là hoàng đế Marcus Aurelius. Chủ nghĩa khắc kỷ với vị thế là trường phái triết học riêng biệt dần suy giảm sau khi Kitô giáo trở thành quốc giáo vào thế kỷ 4 CN.

Mặt khác, một số ý niệm của chủ nghĩa khắc kỷ lại được tích hợp vào Kitô giáo từ thởi sơ khởi. Sau này triết học khắc kỷ cũng có một số giai đoạn phát triển trở lại, đáng chú ý nhất là trong thời kỳ Phục Hưng (chủ nghĩa tân khắc kỷ) và trong thời đại ngày nay (chủ nghĩa khắc kỷ hiện đại).

Nguồn gốc tên gọi

Tên tiếng Anh của chủ nghĩa khắc kỷ là Stoicism, có nguồn gốc ban đầu là ‘Zenonism’, tức là được đặt theo tên của người sáng lập, Zeno thành Citium. Tuy nhiên, cái tên này dần dần bị quên lãng, nhiều khả năng là do những môn đồ Stoic sau này không cho rằng Zeno là một người đủ thông tuệ để được đặt tên cho cả một trường phái, và cũng nhằm hạn chế khả năng chủ nghĩa triết học này đi chệch hướng, trở thành một sự sùng bái tính cách.

Cái tên ‘Stoicism’ xuất phát từ Stoa Poikile (tiếng Hy Lạp cổ: ἡ ποικίλη στοά), hay ‘Dãy Cột Sơn’, một dãy cột lớn được trang hoàng bằng những hình vẽ tái hiện khung cảnh thần thoại và lịch sử, nằm ở phía bắc Agora, Athens, nơi Zeno và các môn đồ của ông tụ họp để bàn luận về những ý tưởng.

Khi Zeno mới bắt đầu giảng dạy, ông ta không thể chi trả cho một tòa nhà giống như Học viện của Plato hay mảnh vườn Lyceum của Aristotle, vậy nên ông và những môn đệ đã tụ tập tại khu vực bóng râm của Stoa Poikile giữa khu chợ, nơi bất cứ ai cũng có thể lắng nghe và tham gia tranh luận.

(Nguồn: Wikipedia)

Nguyên lý cơ bản

Những nhà triết học khắc kỷ đã đưa ra một cái nhìn thống nhất về thế giới, bao gồm logic hình thức, vật lý học nhất nguyên và đạo đức tự nhiên. Trong số đó, họ nhấn mạnh rằng đạo đức là trọng tâm chính trong kiến thức của con người, mặc dù vậy, các triết lý về logic của họ mới là thứ được các nhà triết học sau này quan tâm nhiều hơn.

Chủ nghĩa khắc kỷ dạy cho chúng ta về sự phát triển của việc tự kiểm soát bản thân và sự cương nghị như một phẩm chất để vượt qua những cảm xúc mang tính phá hủy; chủ nghĩa này tin rằng việc rèn luyện để suy nghĩ một cách rõ ràng, mạch lạc và bất thiên vị sẽ giúp cho con người hiểu ra bản chất của vũ trụ (logos). Một khía cạnh chính của chủ nghĩa khắc kỷ cũng lưu tâm đến việc cải thiện những điều tốt đẹp về đạo đức và luân lý của mỗi cá nhân: “Đức hạnh được bao hàm trong một ý chí hòa hợp với Tự nhiên.”

Nguyên lý này cũng được áp dụng trong các mối quan hệ giữa các cá nhân; “để được tự do trước những nỗi tức giận, sự đố kị và ghen tị,” và phải chấp nhận rằng kể cả những người nô lệ cũng “bình đẳng như những con người khác, bởi tất cả mọi người đều là sản phẩm của tự nhiên”.

Nguyên tắc đạo đức theo chủ nghĩa Stoic tán thành với một quan điểm của chủ nghĩa quyết đoán; khi nói về những người thiếu đi đức hạnh Stoic, Cleanthes từng phản đối rằng kẻ độc ác “giống như một con chó bị trói vào một chiếc xe đẩy, nó buộc phải đi theo chiếc xe đẩy đến bất cứ đâu”. Người tuân theo đức hạnh Stoic, ngược lại, sẽ nắn chỉnh lại ý chí của anh ta sao cho phù hợp với thế giới và sẽ, theo lời của Epictetus, “ốm đau nhưng vẫn hạnh phúc, hiểm nguy nhưng vẫn hạnh phúc, chết đi nhưng vẫn hạnh phúc, lưu đày nhưng vẫn hạnh phúc, sống ô nhục nhưng vẫn hạnh phúc,” do đó họ luôn hướng tới việc đạt được cảnh giới ý chí cá nhân “hoàn toàn tự chủ”, và đồng thời được ở trong một vũ trụ “tổng thể độc nhất có tính quyết đoán nghiêm ngặt”. Quan điểm này sau này được miêu tả với tên gọi “Chủ nghĩa phiếm thần cổ điển” (và được nhà triết học người Hà Lan Baruch Spinoza theo đuổi).

Ba người nổi tiếng đặt tiêu chuẩn cho những gì thực sự đích thực là một Stoic

Mặc dù nhiều cá nhân nổi tiếng có quyền lực trong suốt lịch sử đã hành động và giúp định hình nên nền tảng của chủ nghĩa khắc kỷ nhưng ba người đặc biệt sau đã đưa chủ nghĩa khắc kỷ đến một nền tảng mới, tạo ra một vị trí cho nó trong lòng các học giả.maxresdefault 1 1024x576 - Chủ nghĩa khắc kỷ (Stoicism) và cách thực hành trong cuộc sống hàng ngày - tham-khao, quan-tri-cuoc-song

Marcus Aurelius

Hoàng đế của Đế chế La Mã, người đàn ông quyền lực nhất thời kỳ đó được các vị thần phong chức và với sự thông thái ngoài tầm hiểu biết đã giảng những lời khiêm nhường, từ bi và kiềm chế. Mỗi ngày ông đều viết nhật ký của mình, ghi chú về ý nghĩa thực sự của việc trở thành một Stoic. Mặc dù đó không phải là ý định của ông lúc đó. Ông chỉ đơn thuần là cố gắng cải thiện bản thân.

“Hãy lướt theo danh sách những người cảm thấy tức giận dữ dội về một điều gì đó: nổi tiếng nhất, bất hạnh nhất, đáng ghét nhất, bất cứ điều gì nhất. Bây giờ tất cả đang ở đâu? Khói, cái bụi, huyền thoại, hoặc thậm chí không phải là một huyền thoại. Hãy nghĩ về tất cả các ví dụ. Và chúng ta say mê những thứ tầm thường đến mức nào.” – Marcus Aurelius

Epictetus

Ông sinh ra là một nô lệ và được tự do khi là thiếu niên. Sau nhiều năm chịu đựng sự khủng khiếp của chế độ nô lệ, ông đã học được cách truyền cảm xúc và vượt qua hoàn cảnh của mình bằng cách duy trì sự kiểm soát tâm lý. Ông học Chủ nghĩa khắc kỷ như một sự phụ thuộc và tiếp tục mở rộng trường học của mình để truyền lại giáo lý của bản thân sau khi được giải thoát khỏi chế độ nô lệ.

“Không phải điều gì xảy ra với bạn, cách bạn phản ứng với nó mới là vấn đề.” – Epictetus

Seneca

Một người đàn ông cao quý có sự giáo dục và giàu có, một triết gia, người từng là cố vấn thân cận của hoàng đế Claudius. Claudius đày Seneca trong tám năm vì tội ngoại tình. Trong thời gian lưu vong, ông viết thư cho gia đình để an ủi họ, không thương hại bản thân hay hoàn cảnh. Ông được thả ra, từ kẻ lưu vong đến làm gia sư cho Nero, con trai của vua Claudius, người sau này sẽ lên nắm quyền. Senera ở lại với vai trò một nhà cố vấn trung thành cho đến khi Nero ra lệnh phải tự tử. Ngay cả sau đấy ông cũng không thương hại chính mình, chỉ là có những người sẽ than khóc về cái chết của ông.

“Chúng ta thường sợ hãi nhiều hơn là tổn thương, và chúng ta chịu đựng nhiều hơn từ trí tưởng tượng hơn là thực tế.” – Seneca

Giá trị cốt lõi của chủ nghĩa khắc kỷ

Như bạn có thể tưởng tượng, sau nhiều thế kỉ thảo luận bởi những bộ óc trí tuệ nhất trong suốt chiều dài lịch sử, sự phức tạp của Chủ nghĩa khắc kỷ đã phát triển ở nhiều khía cạnh. Như đã đề cập, nhiều tri thức, nghệ sĩ, nhà văn và doanh nhân sống cuộc sống của họ bằng những hướng dẫn này để truyền cảm hứng sáng tạo và thiết lập kỉ luật.

  • Hệ thống này được xây dựng để hành động, không phải để tranh luận.
  • Nguồn gốc của sự bất mãn của chúng ta bắt nguồn từ nhu cầu bốc đồng là hành động theo cảm xúc thay vì lí trí. Ví dụ: nhiều người trong chúng ta không suy nghĩ trước khi hành động.
  • Chủ nghĩa khắc kỷ nhắn nhủ chúng ta về cuộc sống ngắn ngủi và sự khó lường của nó.
  • Luôn kiểm soát bản thân, tình đoàn kết không lay chuyển.
  • Nó giúp chúng ta vượt qua những cảm xúc tiêu cực, rèn luyện bản thân không buồn bã trước những điều mà chúng ta không thể kiểm soát.
  • Tất cả cảm xúc xuất hiện trong chính chúng ta. Không ai có thể khiến bạn cảm thấy bất kỳ xúc cảm nào cho dù có mạnh mẽ đến đâu. Làm thế nào bạn cảm nhận và cách bạn phản ứng là hoàn toàn do chính tinh thần của bạn.

Ví dụ: một người lạ mặt thô lỗ với bạn khi bạn đi bộ. Bạn có quyền lựa chọn buồn bã, cảm thấy tiếc cho họ vì đã làm bạn đau khổ hoặc coi thường nó và cảm thấy không có vấn đề gì cả. Cho dù bạn có cảm thấy hợp lý với cảm xúc và phản ứng của mình hay không cũng không liên quan. Bạn chịu trách nhiệm cho cảm xúc khi phản ứng. Thật quá dễ dàng để đổ lỗi cho các đối tượng bên ngoài.

  • Tìm một người cố vấn hoặc một người làm mẫu – dùng họ để truyền cảm hứng và khuyến khích bản thân làm tốt hơn và nhiều hơn nữa.

“Nếu không có thước kẻ để làm chuẩn, thì bạn không thể làm thẳng cái gậy có móc đâu.” – Seneca

  • Nhận ra rằng nếu bạn thất bại, bạn sẽ sống sót. Bạn sẽ học, bạn sẽ điều chỉnh và bạn sẽ vượt qua. Thất bại không phải kẻ thù. Nó nạp nhiên liệu vào động lực của bạn.
  • Đọc những cuốn sách truyền cảm hứng cho bạn và mở rộng kiến thức trong các lĩnh vực mà bạn muốn phát triển. Áp dụng kiến thức đó để tự mình tiến xa hơn.
  • Dừng những thứ bóng bẩy – nói một cách trung thực và có sức thuyết phục. Mọi người sẽ tôn trọng bạn vì sự thẳng thắn của bạn. Mọi người đều cần một người bạn sẽ nói cho họ nghe sự thật khi họ cần nghe.
  • Xem xét những gì bạn đang dành nhiều thời gian nhất. Nó có lợi cho sự phát triển của bạn không? Trừ khi mục tiêu trong cuộc sống của bạn là trở thành một siêu sao truyền thông xã hội nếu không việc duyệt Instagram có lẽ sẽ không thúc đẩy bất kỳ cơ hội nào của bạn. Hãy mua một cuốn sách. Nghe một cuộc hội thảo. Làm một cái gì đó năng suất cho cuộc sống của bạn.
  • Chống lại sự trì hoãn. Với điều này thì tôi đặc biệt vật lộn với nó. Nhưng điều đó là đúng đắn, hãy sắp xếp các nghĩa vụ của bạn một cách kịp thời, dành thời gian để giải trí và các mục tiêu cá nhân của bạn.
  • Thời gian là tài nguyên quý giá nhất của bạn. Đừng lãng phí nó.
  • Đắm chìm trong đam mê của bạn và những gì bạn yêu thích. Đừng lãng phí thời gian của bạn để lười biếng là làm nó trở nên dễ dàng. Hãy thúc đẩy bản thân bạn.

“Bạn không yêu bản thân mình đủ. Hoặc bạn cũng yêu bản chất của mình và những gì nó đòi hỏi ở bạn. Con người yêu thích những gì làm họ mệt mỏi khi làm chùng, thậm chí họ quên cả rửa bát và ăn uống.” – Seneca

Chủ nghĩa khắc kỷ có nghĩa là được thực hành, không thảo luận

Chủ nghĩa khắc kỷ là sự chịu đựng nỗi đau hoặc khó khăn mà không có sự thể hiện cảm xúc và không hề phàn nàn. Ở khía cạnh mà nó không chỉ được tuyên bố và tranh luận mà được thực hành thì đây là một triết lý khá độc đáo. Bạn phải tìm thấy niềm đam mê thực sự, tiếng gọi thực sự của bạn và nuôi dưỡng nó. Việc thực hành cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của đức hạnh và sự tách biệt rõ rệt giữa cảm xúc và phản ứng.07a682008c7011ea81a627ae9c7135ae 1024x752 - Chủ nghĩa khắc kỷ (Stoicism) và cách thực hành trong cuộc sống hàng ngày - tham-khao, quan-tri-cuoc-song

 

Chủ nghĩa khắc kỷ không phải là phương pháp thực hành để tránh các vấn đề mà là biến chúng thành cơ hội

Hệ thống niềm tin đã đưa ra một sự kì thị tiêu cực vô cùng hiểu lầm [2], cũng như những người thực hành nó. Người ta nói rằng những người chọn một cuộc sống khắc kỷ chọn sống một cuộc đời né tránh và chối bỏ. Một sự tồn tại ảm đạm không có gì phải đối mặt. Khó khăn được dung thứ và chấp nhận thay vì thử thách và vượt qua những trở ngại.

Có lẽ đối với một số Stoics điều này có thể đúng. Chấp nhận là một đức tính của sự quan tâm cao cả và phải được thành thạo và làm chủ để thực sự đạt được sức mạnh tinh thần. Nhưng tiền đề của chủ nghĩa khắc kỷ không phải là tránh những trở ngại mà nó chuyển đổi các chướng ngại vật. Biến mọi trở ngại thành một cơ hội mới. Thay vì vô thức cùng chạy vào một ngõ cụt, thì hãy tạo ra một con đường xung quanh nó. Đó chính là cách suy nghĩ khắc kỷ.

Làm thế nào để bạn thực hiện chủ nghĩa khắc kỷ trong cuộc sống hằng ngày? Nó thực sự rất đơn giản

Tách bản thân khỏi sự thoải mái của bạn

Như Seneca gợi ý, chúng ta cần dành thời gian để thực hành sự nghèo đói để chúng ta nhận ra bản thân thực sự cần bao nhiêu. [4] Một người hoàn toàn có thể ngủ trên đường phố mà không có gì ngoài quần áo trên người và ít thức ăn, nước uống cần có. Bạn có thể thực hành điều này bằng cách thực sự dành một đêm sống ở đường phố, chắc chắn sẽ rất khiêm tốn. Một lựa chọn ít cực đoan hơn là một chuyến đi với một cái túi nhỏ cùng những vật dụng hạn chế. Bạn không được phép mua bất cứ thứ gì khác, chỉ mang theo những thứ bạn thực sự cần. Kết thúc chuyến đi, có thể có một vài món đồ mà bạn thậm chí còn không dùng tới.

Lật ngược chướng ngại vật

Huấn luyện nhận thức của bạn để nhìn mọi thứ từ một góc nhìn rộng hơn. Không phải mọi sự xuất hiện đều bị chia cắt và hoàn toàn tích cực hay tiêu cực. Có lẽ bạn đang phải đối mặt với một vấn đề và nó có thể là một chút răn đe, cảm giác như mọi thứ đang sụp đổ. Không quá vội vàng. Hãy dành một chút thời gian để đi bộ và làm mới mình một chút. Nhìn nhận sự việc qua một ánh sáng mới. Có một cơ hội ở đây và bạn chỉ cần tìm nó. Hãy sử dụng nó như một động lực để cải thiện bản thân và mục tiêu của bạn.

Mọi thứ là tạm thời

Đừng dừng lại. Nếu có thứ gì không thành công, hãy vượt qua nó. Mọi thứ đều thoáng qua, đặc biệt là đam mê. Hãy nghĩ về những điều bạn rất muốn cũng rất nhạt nhẽo với bạn bây giờ. Một chiếc áo, một chiếc điện thoại mới, một tình yêu. Tất cả sẽ trở nên cũ kỹ và một số điểm sẽ rất buồn tẻ. Những điều đó là vô nghĩa trên một sơ đồ lớn, bởi vì chính bạn có một phần nhỏ như vậy trong thế giới mà chúng ta đang sống.

Quan trọng nhất, đừng để bị cuốn vào những cảm xúc đam mê của bạn. Chúng làm hỏng sức khỏe của bạn và làm bạn mất tập trung với mục tiêu của mình. Chắc chắn ai đó đã làm bạn sai và cho rằng họ đã thắng lớn. Có lẽ họ kinh khủng, nhưng hãy để họ như vậy. Một số thiếu sót của người khác sẽ không làm giảm sự tỏa sáng của bạn trừ khi bạn cho phép họ. Vì vậy, đừng lo lắng.

Tác giả: Jenn Beach – Dịch giả: An Yen

Lady in red. Tác giả là đứa con gái đời đầu 9x, sinh ra ở đất Sài Gòn ồn ào, hàng ngày vẫn băng qua những con đường khói bụi để mưu sinh, nhan sắc tầm thường, tài năng kém cỏi nên nỗi chỉ bán chữ dạo trong cõi đời này để lật lên những đau thương mà kiếm sống. Chọn cô đơn làm bạn, ân ái cùng sự điên cuồng của tâm hồn để vẽ nên những trái tim bằng máu chính mình trong màn đêm.